7 yếu tố tạo nên thư viện trường học hiệu quả và thu hút học sinh
Một thư viện trường học hiệu quả không chỉ được đánh giá bằng số lượng sách trên giá hay một không gian được trang trí đẹp mắt. Giá trị thực sự của thư viện nằm ở việc học sinh có muốn bước vào, dễ dàng tìm thấy tài liệu phù hợp, cảm thấy thoải mái khi đọc và có cơ hội học tập, khám phá trong không gian ấy hay không.
Hiện nay, việc xây dựng thư viện trường học cũng cần được nhìn nhận một cách đồng bộ hơn. Thông tư 16/2022/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định tiêu chuẩn thư viện đối với cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông; văn bản được ban hành ngày 22/11/2022 và có hiệu lực từ 07/01/2023. Văn Bản Chính Phủ
Vậy điều gì tạo nên một thư viện trường học hiệu quả và thu hút học sinh? Dưới đây là 7 yếu tố nhà trường nên quan tâm ngay từ khi lên phương án đầu tư và thiết kế.
1. Thư viện trường học hiệu quả cần tài nguyên phù hợp với người học
Nhiều sách chưa chắc đã đồng nghĩa với một thư viện hấp dẫn.
Điều quan trọng hơn là tài nguyên có phù hợp với độ tuổi, khả năng đọc, nhu cầu học tập và sở thích của học sinh hay không. Bên cạnh sách giáo khoa và tài liệu tham khảo, thư viện có thể bổ sung truyện, sách khoa học, lịch sử, kỹ năng sống, nghệ thuật, khám phá tự nhiên và các nguồn học liệu phù hợp khác.
Khi học sinh có thể tìm thấy những cuốn sách thực sự khiến mình tò mò, thư viện mới có cơ hội trở thành điểm đến quen thuộc thay vì một căn phòng chỉ được ghé thăm theo lịch.
2. Thiết kế không gian khiến học sinh muốn bước vào
Một không gian thư viện trường học tốt cần tạo cảm giác thân thiện ngay từ ánh nhìn đầu tiên.
Thay vì chỉ bố trí các dãy giá sách và bàn ghế giống một phòng học thông thường, nhà trường có thể tổ chức nhiều khu vực: góc đọc cá nhân, khu đọc nhóm, góc dành cho trẻ nhỏ, khu tra cứu hoặc không gian giới thiệu sách.
Màu sắc vừa phải, ánh sáng tốt, bàn ghế phù hợp lứa tuổi và lối di chuyển thuận tiện đều góp phần tạo cảm giác dễ chịu.
Đặc biệt, diện tích nhỏ không đồng nghĩa với thư viện kém hiệu quả. Nếu được thiết kế hợp lý, một căn phòng vừa phải vẫn có thể tạo ra nhiều trải nghiệm đọc và học tập.
3. Giá sách và thiết bị phải thuận tiện cho học sinh
Một cuốn sách hấp dẫn nhưng nằm ở vị trí trẻ khó nhìn thấy hoặc khó lấy cũng làm giảm cơ hội được đọc.
Khi thiết kế thư viện trường học, chiều cao giá sách, cách phân loại, biển chỉ dẫn, khu trưng bày và bàn ghế cần được tính toán dựa trên đối tượng sử dụng.
Đối với học sinh nhỏ tuổi, những bìa sách được trưng bày trực diện thường dễ khơi gợi sự chú ý hơn việc chỉ nhìn thấy gáy sách.
Mục tiêu cuối cùng là để học sinh có thể nhìn thấy – lựa chọn – lấy sách – đọc – cất lại một cách thuận tiện và chủ động.
4. Thư viện cần có khoảng không cho nhiều hình thức học tập
Thư viện hiện đại không nhất thiết chỉ có một hoạt động là ngồi yên đọc sách.
Một thư viện trường học hiệu quả có thể hỗ trợ nhiều hình thức trải nghiệm: đọc cá nhân, đọc cùng bạn, kể chuyện, giới thiệu sách, tìm kiếm thông tin, làm dự án nhỏ hoặc trao đổi theo nhóm.
Vì vậy, khi setup thư viện, nhà trường nên tránh lấp đầy diện tích bằng giá và bàn ghế. Một phần khoảng trống linh hoạt đôi khi lại có giá trị hơn việc cố gắng đưa thêm một vài giá sách vào phòng.
Không gian có khả năng thay đổi theo hoạt động sẽ giúp thư viện được khai thác đa dạng hơn.
5. Kết hợp hợp lý giữa sách in và tài nguyên số
Trong bối cảnh chuyển đổi số, trải nghiệm thư viện có thể mở rộng từ tài nguyên in sang các hình thức tra cứu và học liệu điện tử phù hợp.
Điều đó không có nghĩa là thay thế sách giấy bằng màn hình. Thay vào đó, công nghệ nên đóng vai trò bổ sung và mở rộng khả năng tiếp cận thông tin.
Tùy điều kiện của từng trường, thư viện có thể bố trí khu tra cứu, thiết bị truy cập tài nguyên số hoặc các phương tiện hỗ trợ học tập. Các quy định giáo dục trước đây cũng đã đề cập việc cung cấp, chia sẻ các dạng tài nguyên số như sách điện tử, bài giảng điện tử và học liệu điện tử phục vụ giáo dục. Văn Bản Chính Phủ
6. Có những hoạt động khiến thư viện luôn “sống”
Một thư viện rất đẹp vẫn có thể vắng học sinh nếu không có lý do để các em thường xuyên quay trở lại.
Giới thiệu sách theo chủ đề, ngày hội đọc sách, kể chuyện, góc “cuốn sách em yêu”, thử thách đọc, triển lãm sản phẩm sau khi đọc hay những hoạt động khám phá theo tháng có thể làm trải nghiệm thư viện phong phú hơn.
Không gian và hoạt động vì thế cần được suy nghĩ cùng nhau ngay từ khâu thiết kế.
Thư viện hấp dẫn không chỉ cho học sinh một nơi để đọc, mà còn tạo cảm hứng để các em khám phá.
7. Thiết kế thư viện trường học cần xuất phát từ điều kiện thực tế
Không có một mẫu thư viện trường học hiệu quả duy nhất phù hợp với tất cả các trường.
Một trường tiểu học có 20m² dành cho thư viện sẽ cần phương án khác với trường có 50m² hoặc 100m². Độ tuổi học sinh, số lượng người sử dụng, tài nguyên hiện có, ngân sách và định hướng giáo dục cũng ảnh hưởng trực tiếp đến cách bố trí.
Đây cũng là lý do nhà trường không nên bắt đầu bằng câu hỏi:
“Nên mua loại giá sách hay bàn ghế nào?”
Mà nên bắt đầu bằng:
“Học sinh sẽ sử dụng và trải nghiệm thư viện này như thế nào?”
Từ câu trả lời đó mới xác định không gian, tài nguyên, nội thất và thiết bị phù hợp.
EduMedia – thiết kế và setup thư viện trường học từ nhu cầu thực tế
Theo Thông tư 16/2022/TT-BGDĐT, tiêu chuẩn thư viện được quy định cho các cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông. Các thủ tục đánh giá thư viện hiện hành cũng dẫn chiếu trực tiếp tới các điều tương ứng của Thông tư này đối với từng cấp học. Bộ Giáo dục và Đào tạo
Tuy nhiên, đáp ứng tiêu chuẩn mới chỉ là một phần của bài toán. Một thư viện thực sự có giá trị cần trở thành không gian mà học sinh muốn đến, muốn đọc, muốn tìm hiểu và muốn quay trở lại.
EduMedia đồng hành cùng nhà trường từ khảo sát hiện trạng – tư vấn phương án – thiết kế không gian – lựa chọn nội thất, thiết bị – setup hoàn thiện, dựa trên diện tích, cấp học, nhu cầu và mức đầu tư thực tế.
Một thư viện đẹp tạo ấn tượng. Một thư viện hiệu quả tạo nên thói quen đọc, niềm vui khám phá và những trải nghiệm học tập lâu dài cho học sinh.
EduMedia – kiến tạo không gian thư viện để mỗi cuốn sách có thêm cơ hội được mở ra.